دفتر مطالعات زیربنایی این مرکز در «گزارش نظارتی پایش شاخصهای کلان محیط زیستی ایران» آورده که دسترسی به دادههای دقیق و قابل اعتماد درباره محیط زیست، پیششرط ضروری برای مدیریت و حفاظت مؤثر از آن است. فقدان این دادهها یا نادرست بودن آنها، برنامهریزی، اولویتبندی و هدفگذاری در حوزه محیط زیست را با چالش مواجه کرده و منجر به هدفگذاری غیرواقعبینانه در تصویب برخی قوانین و آییننامه اجرایی در حوزه محیط زیست در کشور شده است.
در این گزارش تصریح شده که متأسفانه بهدلیل کمبود دادههای متقن و عدم شفافیت، صحتسنجی نمرهدهیهای انجام شده در شاخصهای بینالمللی با استفاده ازدادههای ملی مقدور نبود و این مهم سبب ایجاد تصویری نامتوازن از اقدامات ایران در سطح بینالمللی شده بود.
در ادامه ذکر شده که لذا در گزارش حاضر برای نخستینبار در کشور با استعلام از دستگاههای متولی اقدام به جمعآوری اهم شاخصهای موجود در کشور، بررسی کارشناسی و انتشار آن شد. بررسی شاخصهای ۹۳گانه ارائه شده در گزارش حاضر که در ۳ حوزه محیط زیست طبیعی، انسانی و دریایی جمعآوری شده است نشان میدهد که علاوهبر نیاز به تدقیق، بهروزرسانی و انتشار مستمر دادهها نیاز است تا نسبت به تهیه و انتشار دادههای مورد نیاز جهت تعیین دقیق جایگاه کشور در شاخصهای زیستمحیطی بینالمللی اقدام شود.
دریافته های این گزارش آمده که آگاهی از دادهها، شاخصها و معیارهای وضع موجود محیط زیست نقش اساسی در مدیریت و حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی دارند. این دادهها بهعنوان مبنای علمی تصمیمگیریها و برنامهریزیهای کلان، نقش حیاتی ایفا میکنند.
در ادامه بیان شده که عدم آگاهی از وضع موجود سبب میگردد، اولویتبندی اقدامات، تخصیص اعتبارات و همچنین هدفگذاریهای آتی کشور در حوزه محیط زیست با چالش روبهرو شود. فقدان، ضعف در انتشار و یا فقدان صحت و دقت در دادههای موجود در حوزه محیط زیست سبب شده است که ارزیابی وضعیت موجود محیط زیست کشور در حوزههای آموزش و مشارکتهای مردمی و محیط زیست انسانی، طبیعی و تنوع زیستی، دریایی و تالابها و … دچار چالش جدی شود. عدم اطلاع از وضع موجود کشور در حوزه محیط زیست تأثیر خود را در حوزه تقنینی با هدفگذاریهای بهدور از واقعیت نشان داد. شاهد این امر، عدم دستیابی کامل به بخشی از اهداف کمّی تعیین شده در قوانین برنامههای توسعه و قوانین مادر حوزه محیط زیست نظیر قانون هوای پاک، حفاظت از خاک و پسماند است.
در یافته های این گزارش گفته شده که استعلامهای به عمل آمده نشان میدهد که در حوزه محیط زیست طبیعی، ۲۵ برنامه عمل حفاظت از گونههای پستاندار مهمی مانند: پلنگ، یوزپلنگ، خرس قهوهای، خرس سیاه، گربه پالاس، گوزن زرد، شوکا و گورخر در کشور تهیه شده است. ارزشگذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی تا سال ۱۴۰۳ در ۶۴ درصد از مساحت کل کشور اجرایی شده است. علاوهبراین، آمار ارائه شده توسط سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور نشان میدهد طی سالهای ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۲، درمجموع ۲۰۳۷۸ فقره آتشسوزی رخ داده که درنتیجه آن ۱۸۳۶۰۸ هکتار از جنگلها و مراتع دچار حریق شده است.
در یافته های دیگر این نهاد پژوهشی آمده که دادههای جمعآوری شده در حوزه محیط زیست دریایی نشان میدهد که درمجموع تعداد تالابهای طبیعی (شامل داخل خشکی و ساحلی- دریایی)، آببندان و سد تالاب برابر با ۲۲۴ تالاب است؛ که در این میان، در تالابهای هورالعظیم (استان خوزستان)، تالاب کجی نمکزار (استان خراسان جنوبی)، تالاب هامون (استان سیستان و بلوچستان)، تالابهای خورخوران و حرا و مصب رودهای شور و شیرین در استان هرمزگان و همچنین هامون جازموریان (استان کرمان) شدت غبارخیزی بالا گزارش شده است.
در ادامه یافته های این گزارش آمده که آمارهای به دست آمده در حوزه محیط زیست انسانی نشان میدهد که غلظت سالیانه ذرات کوچکتر از ۲/۵ میکرون (PM۲.۵) در سال ۱۴۰۲ در کلانشهر تهران بیش از ۶ برابر رهنمود سازمان جهانی بهداشت و بیش از ۲/۶ برابر استاندارد ملی کشور است. همچنین در ۳۵۳ روز از سال ۱۴۰۲ غلظت روزانه PM۲.۵ بالاتر از رهنمود سازمان جهانی بهداشت ۱۵ میکروگرم در مترمکعب بوده که نشاندهنده فاصله زیاد با رهنمود سازمان جهانی بهداشت است. آمار تفکیک پسماند از مبدأ در شهرهای بزرگ و کلانشهرها از ۰/۲ تا ۱۲ درصد متفاوت بوده، اما بهصورت میانگین در کل کشور ۷ درصد است.
در این گزارش اشاره شد که بررسی سالنامه آماری شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور نشان میدهد در بخش شهری ۷۷درصد و در بخش روستایی ۸۰درصد فاضلاب جمعآوری شده، تصفیه میشود. همچنین از مجموع حدود ۱۸۸/۱ میلیارد مترمکعب فاضلاب تصفیه شده در سال، تقریباً ۴۰/۷ میلیارد مترمکعب آن حدود ۲۱/۶ درصد مورد استفاده مجدد قرار میگیرد و مابقی عمدتاً در محیط زیست رهاسازی و یا تغذیه آبخوانها میشود. همچنین براساس دادههای موجود، در سال ۱۴۰۳ از مجموع ۶۹۶ اخطاریه صادر شده در زمینه آلودگی خاک، تنها ۷۳ مورد ۱۰/۵ درصد اقدام به بازسازی و رفع آلودگی خاک کردهاند.
در جمع بندی یافته های کارشناسی این گزارش آمده که دسترسی به دادههای دقیق و قابل اعتماد درباره محیط زیست، پیششرط ضروری برای مدیریت و حفاظت مؤثر از آن است. عدم وجود این دادهها یا نادرست بودن آن ها، برنامهریزی، اولویتبندی و هدفگذاری در حوزه محیط زیست را با چالش مواجه کرده و منجر به تصویب قوانین و مقررات با عدم تطابق کامل با شرایط موجود کشور و عدم دستیابی کامل به بخشی اهداف تعیین شده (مانند برخی مندرجات قوانین برنامههای توسعه کشور، هوای پاک و حفاظت از خاک) شده است. این کمبود همچنین امکان مقایسه عملکرد ایران با دیگر کشورها را مختل کرده و تصویری نامتوازن از اقدامات ایران در سطح بینالمللی ارائه میدهد.
متن کامل این گزارش را اینجا بخوانید.
ارسال دیدگاه
نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.